Coğrafya

Dünya Yuvarlak Mı?

     Uzaydan çekilen sayısız fotoğraflar bize Dünya’nın yuvarlak olduğunu gösterir. Astronotlar dünyamızı mavi misket olarak isimlendirmişti ancak ne yazık ki kandırıldığımız görülmektedir. Gerçek şu ki; dünya tam olarak mükemmel biçimde yuvarlak değildir.

Colombus açık denizlere yelken açmadan önce Aristo ve diğer antik yunan bilginleri Dünya’nın yuvarlak olduğunu ileri sürmüşlerdir. Bir dizi gözlemlerle, örneğin; yola çıkan gemiler sahilden uzaklaştığında sadece küçüldüğü görülmemiştir. Adeta ufukta batan bir görünüme sahip olduğu ve tahmin edebileceği gibi ancak bir topun üzerinde hareket eden bir nesnenin böyle görüneceği anlaşılmıştır.

Dünyanın mükemmel bir küre olmadığını ise ilk olarak Isaac Newton dile getirmiştir. Dünyanın kutuplardan basık bir sferoid şekline sahip olduğunu ileri sürmüştür. Sferoid, jeodezide ve bir çok çalışmada kolaylık sağlaması açısından düzenli bir yüzey elde etmek amacıyla, yerkürenin kutup ekseni boyunca dönmesi ile oluşan yüzeye denir. “Dönme elipsoidi” olarak da tanımlanır (Sferoid ; dönme etkisiyle oluşan kutuplardan basık ekvatorda şişkin bir görünüm olarak da tanımlanabilir). Ve Isaac Newton yanılmamıştı, çünkü ekvator yarıçapı kutuplar yarıçapından yaklaşık olarak 21 km daha uzundur.

Arizona Üniversitesindeki Jeolog Vic Baker; Dünya’nın çelik gibi sert bir yüzeyden oluşmasına karşıt olarak, çok az bir esnekliğe sahip olduğunu söylüyor. Bu esnekliğin yeryüzü şeklinin çok az deforme olmasına, yani dönen bir oyun hamuruna yakın bir esnekliğe benzediğini de belirtiyor.

Ancak dünyamız kusursuz bir spheroide sahip değildir çünkü yoğunluk düzensiz bir şekilde yeryuvarına dağılmıştır. Florida Üniversitesindeki Jeolog Joe Meert’ın araştırmasına göre; yoğunluğun büyük bir konsantrasyonu güçlü yerçekim kuvvetinin etkisiyle yerkürede çıkıntılar (tümsekler) meydana getirmiştir.

Yeryüzü şekli diğer dinamik faktörlerin etkisiyle de değişmektedir. Yoğunluk bu yerçekimi anomalilerini (gravite anomalileri) değiştirerek, gezegenin içinde kaydırır. Levha tektonik hareketleri nedeniyle dağlar ve vadiler oluşur veya kaybolur. Sadece Ay ve Güneş’in çekim kuvveti etkisi değil, gezegenimizin kendi çekim kuvveti de yeryüzünün şeklinin değişmesine etkendir.

Ayrıca okyanusların ve atmosferin kütle değişimi nedeniyle yerkabuğunda deformasyonlar meydana gelir. California’da Jet Propulsion laboratuvarındaki jeofizikçi Richard Gross’un gözlemlerine göre, son buzul çağında yeryüzüne büyük buz plakaları oturmasından doğan etki ile manto ve yer kabuğundan geri sekme etkisiyle her yıl 1 santimetre yukarı yükselmektedir (etki-tepki kuvveti).

Dünya, düzensiz dağılımlı bir yoğunluğa sahiptir. Bütün yeryüzünün kendi ekseni etrafında dönmesiyle beraber yoğunluğu ekvator boyunca sağlamak amacıyla oluşan bu işleyiş, kutupsal dolaşım olarak adlandırılır.

Bilim insanları gezegenimizdeki değişimleri izlemek için yeryüzünde bulunan binlerce GPS alıcılarını kullanır ve bu gözlemler milimetre bazındaki yükseklik değişimlerini tespit etmektedir. Bu değişimleri gözlemeye yarayan diğer metot ise SLR (Satellite Laser Ranging)’dır. Yeryüzünde bulunan istasyonlar ile alıcıları arasında gerçekleştirilen bu metodda, yörüngelerdeki uydularla eş zamanlı olarak Dünya’daki yoğunluk dağılımları ve gravite anomalilerindeki değişikler tespit edilir.

 

Etiketler

Merve BAYRAM

Merve BAYRAM Kimdir?30 ekim’de Sinopda doğdu. Çocukluk yıllarını pek yaramaz 90’lı yıllarının sonuna kadar doyasıya yaşamış bir kişidir. Akrep burcudur ve çoğunlukla sessiz biridir. Hatta bu yüzdendir ki kendini yazarak ifade etmesine çok sever. Soğuk kış gününde kahve içerken kitap okumaya bayılan hatta yaz günü hep bunun hayalini kuran birisidir. Yazılarında Teknoloji, Hayvanlar, Genel Kültür, Sağlık kısacası her türlü konuya yer vermektedir.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı

Reklam Engelleyici Algılandı

Lütfen reklam engelleyiciyi devre dışı bırakarak bizi desteklemeyi düşünün